Sjabloon:In 't nuujs/09-2025

Veurblaad - Lètste verangeringe, Willekäörige pazjena, Veur pagina's in, Alle artikele - De Kaffee, Zandjbak, Hölp, Spellingshölp - Nuujseuverzich

---

september

30 september

• Nederlands Limburg: beej 'n óngelök op de A73 beej Belvend kómme twieë luuj öm 't laeve.

28 september

• Politiek, Oes-Europa: de regerende pro-Europese partie PAS wèntj de parlementsverkezinge in Moldavië. De partie van zittend prizzedent Sandu sjteit op 50 procent, 't pro-Róssisch Patriottisch Blok op ruum 24 procent. Tiedes de campagne is sjpraoke gewaes van intensieve Róssische inmenging.

27 september

• Economie, Europa algemein, Midde-Oeste: de VN lègke opnuuj sancties op aan Iran. Duutsjlandj, Frankriek en 't Vereinig Keuninkriek höbbe de truukkier van de sancties geactiveerd, ómdat ze van meining zeen dat Iran 't akkoord van 2015 haet gesjonde. Dat mós de óntwikkeling van 'n atoombóm door 't ayatollahregime veurkómme.
• Noord-Amerika: De Amerikaanse mormoneleider Russell Nelson sjtörf op 101-jäörige laeftied.

26 september

• Noord-Europa: kórtbie 'n wichtige basis van de Daense lóchmach in Karup in Jutlandj waert 'ne drone gesignaleerd. 't Is 't lètste van 'n rits aan vergeliekbaar incidente in dit landj, beginnend bie 't vleegveld van Kopehage. 't Is nog neet dutelik woe de drones vandaan kómme. De Europese Commissie geit oet van Róssische drones; die woorte ierder in september ouch op anger plekke in Europa gesjpot.

24 september

• Kóns en cultuur, Nederlandj: bie werkzaamhede in Nijmege waert 'n begraafplaats oet de vreug middeliewe óntdèk mit versjillende gifte.

23 september

• Kóns en cultuur, Nederlandj: bie 'n archeologische opgraving in de Maas bie Kuuk waere reste van 'n Romeinse aanlèkplaatsj óntdèk. De óntdèkking is bezónjer, ómdat de reste oet de laat-Romeinsen tied datere, 'n relatief duuster periode mit weinig vindplaatsje. Ierder deze maond woort in de buurt ouch al e aolielempke oet daen tied gevónje.

22 september

• Politiek, Frankriek, Midde-Oeste: Frankriek erkènt de Palestiense sjtaat.

21 september

• Politiek, Noord-Amerika, Europa algemein, Oceanië, Midde-Oeste: Canada, 't Vereinig Keuninkriek, Portugal en Australië erkènne de Palestiense sjtaat.

19 september

• Noord-Europa: 't Estische lóchruum waert gesjonde door drie Róssische MiG-31-sjtraoljaegers.

17 september

• Poliitek, Midde-Oeste, Zuud- en Centraal-Azië: Pakistan en Saoedi-Arabië sjlete e militair bondgenoetsjap. Dat beteikent dat 'ne aanval op 't eine landj waert besjouwd es 'ne aanval op 't anger.

16 september

• Kóns en cultuur, Noord-Amerika: de Amerikaanse aktäör Robert Redford sjtörf op 89-jäörige laeftied.

14 september

• Politiek, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj: de CDU wèntj mit 33,3% (-1,0) van de sjtömme de lokaal verkezinge in de Duutjse deilsjtaat Noordrien-Wesfale, gevolg door de SPD mit 22,2% van de sjtömme (-2,2). De Greune verlere 6,5 procentpunte (13,5%). De AfD sjut daoentaege ómhoeg en kump oet op 14,5% (+9,4).

13 september

• Kóns en cultuur, Nederlandj: De Nederlandse zenger, cabaretier en acteur Gerard Cox sjtörf op 85-jäörige laeftied aan sjlókdermkanker.

12 september

• Politiek, Zuud- en Centraal-Azië: de Nepalese prizzedent Ram Chandra Paudel sjtèlt veurmalig opperrechter Sushila Karki aan tot interim-premier, de iersjte vrouwelike premier van 't landj. Hiemit probeert Paudel de deils gewelddadige jongereproteste 'n halt toe te rope. Die zint óntsjtange wie häöre aafgeloupe dinsdig gevlöchde veurganger Khadga Prasad Oli e verbod probeerde in te sjtèlle op sociaal media, meh ouch corruptie sjpeelde mit.

11 september

• Politiek, Zuud-Amerika: veurmalig prizzedent Jair Bolsonaro waert veroerdeild tot 27 jaor cel veur 'n couppoging op 8 jannewarie 2023.

10 september

• Oes-Europa: 't Poolse lóchruum waert gesjonde door Róssische drones. Versjillende waere oet de lóch gesjote. Ouch Nederlandse F35-straoljaegers kómme daobie in actie.
• Weitesjap, Noord-Amerika: ruumdesonde Perseverance van NASA vènjt sjterke aanwiezinge dat 't oets laeve goof op Marsj.
• Politiek, Noord-Amerika: conservatief politiek activis en mediapersoenlikheid Charlie Kirk waert naergesjote tiedes 'n biejeinkóms op de campus van Utah Valley University in Orem, Utah. Hae sjtörf op 31-jäörige laeftied aan zien verwónjinge.
• Midde-Oeste: bie 'ne Israelische lóchaanval op de Jemenitische huidsjtad Sanaa valle 35 doeje en 131 gewónje. Volges Israel zin de aanvalle gerich op militair doele van de houthi's.

9 september

• Politiek, Nederlandj: de Twiede Kamer sjtump in mit e verbod op homogenezing. Daodoor waert 't sjtraofbaar óm emes zien of häör aafwiekende seksueel oriëntatie ónger dwang te verangere in 'n heteroseksueel.
• Politiek, Frankriek: de Franse prizzedent Emmanuel Macron sjtelt Sébastien Lecornu (39 jaor) aan es nuje premier van Frankriek. De beneuming kump eine daag naodat ziene veurganger François Bayrou door 't parlement woort weggesjik. Lecornu is de viefde premier in minder es twie jaor tied.
• Midde-Afrika: 71 luuj kómme óm 't laeve bie 'ne aanval door de aan IS gelieerde terroristische groepering ADF in de provincie Kivu in 't oeste van Congo.
• Economie, Oes-Afrika, Noord-Afrika: Ethiopië äöpent de Renaissancedam, gebouwd in 'ne zietak van de Niel. Volges de Ethiopische regering zal de dam miljoene hoeshajes van elektriciteit veurzeen en 't landj verangere in 'ne groete sjtroumexporteur in de regio. Lenj sjtroumaafwaarts, wie Egypte en Soedan, make zich zörg; de bevolking dao is aafhankelik van de reveer veur de drinkwaterveurzening.
• Midde-Oeste: Israel vèlt de Qatarese huidsjtad Doha aan. Volges Israel waore hoeggeplaatsde Hamasleje 't doelwit bie dae aanval. Die zin in Doha samegekómme óm e Amerikaans veursjtel veur vrae in Gaza te besjpraeke. Volges Hamas zin de kopsjtukke nog allemaol in laeve. Waal zouwe vief anger leje bie de aanval óm 't laeve zin gekómme, same mit 'ne Qatarese veiligheidsfunctionaris.

6 of 7 september

• Weitesjap, Nederlands Limburg: De Mestreechse taolkundege Ben Salemans störf op 69-jaorege leeftied.

4 september

• Zuud-Europa, Kóns en cultuur, Economie: D'n Italiaanse mode-óntwerper Giorgio Armani sjtörf op 91-jäörige laeftied.

3 september

• Zuud-Europa: bie e óngeluk mit de iconische kabeltram in de Portugese huidsjtad Lissabon valle zèsteen doeje.

2 september

• Nederlands Limburg: twee miense kómme óm 't laeve bie 'ne woningbrandj in Remunj.

augustus

31 augustus

• Nederlands Limburg: bie e zjwaor verkeersóngeval in Gelaen valle drie doaje.
• Natuur & milieu, Zuud- en Centraal-Azië: Bie 'nen aerdsjóddel mèt 'n krach van 6,0 op de sjaal van Richter in 't oeste van Afghanistan valle zeker 3000 doeje en 4000 gewónje.
• Natuur & milieu, Noord-Afrika: bie aerdversjuvinge in de door oorlog versjeurde Soedanese regio Darfoer valle hónderde doeje'.
• Weitesjap, Europa algemein: de ruumdesonde Juice van ESA vluug langs Venus. De zjwaortekrach van dees planeet mót häör de sjnelheid gaeve óm wiejer te vlege nao de maone van Jupiter.
• Kóns en cultuur, Centraal-Europa: 't Literatuurmuseum in Praag vènjt de origineel manuscripte truuk van Jaroslav Hašeks satirische anti-oorlogsroman De lotgevallen van de brave soldaat Švejk. 't Geit óm ein van de bekindste werke oet de Tsjechische literatuur.

30 augustus

• Nederlands Limburg: aad-zjoernalis van 't Limburgs Dagblad en sjriever Jan van Lieshout sjtörf op 86-jäörige laeftied.
• Kóns en cultuur, Nederlandj: archeologe óntdekke e Romeins legerhoofkerteer (principia) bie d'n aanlèk van 'n bösbaan tösje Katwijk en Leiden. De vónds is uniek, want de funderingsbelk die me dao gevónje haet zien redelik intak. 't Geboew ligk óngeveer op de Limes, de noordgrens van 't Romeins Riek die dwaersj door Nederlandj leep.
• Politiek, Oes-Europa: veurmalig veurzitter van 't Oekraïens parlement Andri Paroebi sjtörf bie 'n sjteetpartie, waarsjienlik 'n liquidatie. 't Motief is aevel ónbekindj.
• Politiek, economie, Zuudoes-Azië: demonstrante sjtaeke e regionaal parlementsgeboew in brandj in de Indonesische sjtad Makassar. Daobie kómme drie luuj óm 't laeve en rake vief luuj gewóndj. In Indonesië is 't al zikker ein waek ónröstig vanwaege de meujelike economische situatie in 't landj.
• Zudelik Afrika, Nederlands Limburg: veilinghoes Hessink in Baek verköp 'ne 240 kilo zjwaore meteoriet van 'n asteroïde die 4,5 miljard jaor geleje woort gevörmd en óm de zón dreijde tösje de planete Marsj en Jupiter. De sjtein sjtortde naer in de Kalahari-weuste in Namibië en woort in de koloniale tied nao Europa gehaold.
• Kóns en cultuur: De Nederlands-Limburgse sjriever, illustrator en tv-maeker Harrie Geelen sjtörf op 86-jäörige laeftied.

28 augustus

• Politiek, Midde-Oeste Ahmed al-Rahawi, de premier van de houthi's, sjtörf bie 'nen Israelische lóchaanval op de Jemenitische huidsjtad Sanaa. Ouch is meugelik nog e aantal ministers van de rebellebeweging doedgemaak bie dae aanval.
• Oes-Europa: zikker 25 luuj kómme óm 't laeve bie 'ne Róssische raket- en drone-aanval op de Oekraïense huidsjtad Kyiv.

26 augustus

• Weitesjap, Natuur & milieu, Wes-Europa: oet 'n nuuj sjtudie bliek dat 't risico dat de Golfsjtroum in de Atlantische Oceaan nao 2100 sjtèl ken valle groet is es de oetsjtoet van CO² hoeg blief. Dat zouw in gans Noordwes-Europa tot kaaj winters en druug zomers mit mislökde ougste leije.

23 augustus

• Politiek, Nederlandj: demissionair minister van Boetelandse Zake Caspar Veldkamp (NSC) sjtap oet 't kabinet-Schoof, gevolg door alle anger bewindspersoene van NSC.

22 augustus

• Wes-Afrika: 't leger van 't Wes-Afrikaanse landj Niger zaet dat 't Bakura Doro haet doedgemaak. Doro waor leijer van terreurbeweging Boko Haram en waert ónger mie in verbandj gebrach mit de óntveuring van 300 sjoelmaedjes in buurlandj Nigeria in april 2014 en diverse zelfmoordaansjlaeg in de wiej regio.
• Natuur en milieu, Nederlands Limburg: De dennepercessiepiepel (Thaumetopoea pityocampa), wovan de rópsje sjaojelik zeen weurt de minsj, weurt veur 't iers saer de neugeteende iew in Nederlandj gezeen, en wel in Limburg en Gelderlandj.
• Nederlandj, Weitesjap, kóns en cultuur: De reste van 't kestiel Wijdenes waere in 't Markermeer gevónge.

21 augusrtus

• Nederlands Limburg, natuur & milieu: op de Broensemerhei brik 'ne groeëte natuurbrandj oet. E gebeed van 7,5 hectare is in vlamme opgegange.
• Zuud-Amerika: bie 'ne aansjlaag en vuurgevechte in de Colombiaanse sjtaej Amalfi en Cali valle zeker 18 doeje. In Cali óntplofde 'ne vrachwage en in Amalfi woort 'nen helikopter denaergesjote mit 'nen drone. Bei aansjlaeg zint 't werk van 'n aafsjplitsing van FARC, 'n veurmalige communistische guerillabeweging.

20 augustus

• Zuud- en Centraal-Azië: bie e bösóngelök in 't weste van Afghanistan kómme 79 luuj óm 't laeve. De sjlachoffers zin migrante die gedeporteerd woorte oet buurlandj Iran.

18 augustus

• Politiek, Zuud-Amerika: bie de Boliviaanse parlements- en prizzedentsverkezinge verluus de regerende linkse partie Movimiento al Socialismo (MAS) hendig en kump oet op sjlechs 3 procent van de sjtömme. De centrumrechse senator Rodrigo Paz van de Christedemocratische Partie en de rechsconservatieve kandidaat Jorge Quiroga kómme op de ierste en twiede plaats mit respectievelik 32,2 en 26,9 procent van de sjtömme.

16 augustus

• Zuud-Azië, natuur & milieu: bie zjwaore raegeval in India en Pakistan valle hónderde doeje.

11 augustus

• Politiek, Zuud-Amerika: de Colombiaanse senator Miguel Uribe Turbay sjtörf op 39-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne aansjlaag aafgeloupe juni tiedes 'n campagnebiejeinkóms in de huidsjtad Bogotá. Hae sjtelde zich names de conservatieve oppositiepartiej Democratisch Centrum kandidaat veur de prizzedentsverkezinge van volgend jaor en waor oetgesjpraoke criticus van de linkse prizzedent Gustavo Petro.

9 augustus

• Economie, politiek, Midde-Oeste: Armenië en Azerbeidzjan sjlete ónger bemiddeling van de Amerikaanse prizzedent Trump vraej nao decennia conflik euver de regio Nagorno-Karabach. Wiejer sjlut Trump deals mit bei lenj op 't gebeed van energie, handel en technologie.

7 augustus

• Noord-Amerika, weitesjap: de Amerikaanse astronaut Jim Lovell, ónger mie bekindj es commandant van de vlöch mit Apollo 13 in 1970, sjtörf op 97-jäörige laeftied.
• Midde-Oeste, politiek: 't Libanees parlement sjtump in mit e Amerikaans plan veur de óntwapening van ónger mie Hezbollah en de volledige truuktrekking van Israel oet 't zudelik grensgebed.

6 augustus

• Politiek, Wes-Afrika: In 't midde van Ghana crasht 'ne helikopter mit hoeggeplaatsde poliitci. Twie ministers, twie anger politici en veer bemanningsleje kómme hiebie óm 't laeve.

3 augustus

• Midde-Oeste: veur de kös van Jeme kapseis 'ne boot mit mie es 150 vlöchtelinge. Zikker 76 luuj euverlaeve dit neet.

1 augustus

• Politiek, Midde-Amerika: 't parlement van El Salvador sjtump in mit 'n gróndjwetswieziging die ónger anger ónbeperkde herverkezing van de prizzedent meugelik maak. 't Geuf zörg dat de hudige ómsjtreje prizzedent Bukele, dae bekindjsjteit óm ziene autoritaire regeersjtiel, zoe jaore of decennia aan de mach kent blieve.

Hanjelingen en brón

• bewirk - Dit stök van Wikinuujs kump aaf vannen taengenhenger op Wikipedia (link).
• Augustes 2025 - Oktoeaber 2025