Naar inhoud springen

Sjabloon:In 't nuujs/09-2025

Van Wikinuujs

Veurblaad - Lètste verangeringe, Willekäörige pazjena, Veur pagina's in, Alle artikele - De Kaffee, Zandjbak, Hölp, Spellingshölp - Nuujseuverzich


september

[brón bewèrke]
30 september
  • Nederlands Limburg: beej 'n óngelök op de A73 beej Belvend kómme twieë luuj öm 't laeve.[1]
28 september
  • Politiek, Oes-Europa: de regerende pro-Europese partie PAS wèntj de parlementsverkezinge in Moldavië. De partie van zittend prizzedent Sandu sjteit op 50 procent, 't pro-Róssisch Patriottisch Blok op ruum 24 procent. Tiedes de campagne is sjpraoke gewaes van intensieve Róssische inmenging.[2]
27 september
26 september
  • Noord-Europa: kórtbie 'n wichtige basis van de Daense lóchmach in Karup in Jutlandj waert 'ne drone gesignaleerd. 't Is 't lètste van 'n rits aan vergeliekbaar incidente in dit landj, beginnend bie 't vleegveld van Kopehage. 't Is nog neet dutelik woe de drones vandaan kómme. De Europese Commissie geit oet van Róssische drones; die woorte ierder in september ouch op anger plekke in Europa gesjpot.[5]
24 september
  • Kóns en cultuur, Nederlandj: bie werkzaamhede in Nijmege waert 'n begraafplaats oet de vreug middeliewe óntdèk mit versjillende gifte.[6]
23 september
  • Kóns en cultuur, Nederlandj: bie 'n archeologische opgraving in de Maas bie Kuuk waere reste van 'n Romeinse aanlèkplaatsj óntdèk. De óntdèkking is bezónjer, ómdat de reste oet de laat-Romeinsen tied datere, 'n relatief duuster periode mit weinig vindplaatsje. Ierder deze maond woort in de buurt ouch al e aolielempke oet daen tied gevónje.[7]
22 september
21 september
19 september
17 september
  • Poliitek, Midde-Oeste, Zuud- en Centraal-Azië: Pakistan en Saoedi-Arabië sjlete e militair bondgenoetsjap. Dat beteikent dat 'ne aanval op 't eine landj waert besjouwd es 'ne aanval op 't anger.[12]
16 september
14 september
  • Politiek, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj: de CDU wèntj mit 33,3% (-1,0) van de sjtömme de lokaal verkezinge in de Duutjse deilsjtaat Noordrien-Wesfale, gevolg door de SPD mit 22,2% van de sjtömme (-2,2). De Greune verlere 6,5 procentpunte (13,5%). De AfD sjut daoentaege ómhoeg en kump oet op 14,5% (+9,4).[14]
13 september
  • Kóns en cultuur, Nederlandj: De Nederlandse zenger, cabaretier en acteur Gerard Cox sjtörf op 85-jäörige laeftied aan sjlókdermkanker.[15]
12 september
  • Politiek, Zuud- en Centraal-Azië: de Nepalese prizzedent Ram Chandra Paudel sjtèlt veurmalig opperrechter Sushila Karki aan tot interim-premier, de iersjte vrouwelike premier van 't landj. Hiemit probeert Paudel de deils gewelddadige jongereproteste 'n halt toe te rope. Die zint óntsjtange wie häöre aafgeloupe dinsdig gevlöchde veurganger Khadga Prasad Oli e verbod probeerde in te sjtèlle op sociaal media, meh ouch corruptie sjpeelde mit.[16]
11 september
10 september
  • Oes-Europa: 't Poolse lóchruum waert gesjonde door Róssische drones. Versjillende waere oet de lóch gesjote. Ouch Nederlandse F35-straoljaegers kómme daobie in actie.[18]
  • Weitesjap, Noord-Amerika: ruumdesonde Perseverance van NASA vènjt sjterke aanwiezinge dat 't oets laeve goof op Marsj.[19]
  • Politiek, Noord-Amerika: conservatief politiek activis en mediapersoenlikheid Charlie Kirk waert naergesjote tiedes 'n biejeinkóms op de campus van Utah Valley University in Orem, Utah. Hae sjtörf op 31-jäörige laeftied aan zien verwónjinge.[20]
  • Midde-Oeste: bie 'ne Israelische lóchaanval op de Jemenitische huidsjtad Sanaa valle 35 doeje en 131 gewónje. Volges Israel zin de aanvalle gerich op militair doele van de houthi's.[21]
9 september
  • Politiek, Nederlandj: de Twiede Kamer sjtump in mit e verbod op homogenezing. Daodoor waert 't sjtraofbaar óm emes zien of häör aafwiekende seksueel oriëntatie ónger dwang te verangere in 'n heteroseksueel.[22]
  • Politiek, Frankriek: de Franse prizzedent Emmanuel Macron sjtelt Sébastien Lecornu (39 jaor) aan es nuje premier van Frankriek. De beneuming kump eine daag naodat ziene veurganger François Bayrou door 't parlement woort weggesjik. Lecornu is de viefde premier in minder es twie jaor tied.[23]
  • Midde-Afrika: 71 luuj kómme óm 't laeve bie 'ne aanval door de aan IS gelieerde terroristische groepering ADF in de provincie Kivu in 't oeste van Congo.[24]
  • Economie, Oes-Afrika, Noord-Afrika: Ethiopië äöpent de Renaissancedam, gebouwd in 'ne zietak van de Niel. Volges de Ethiopische regering zal de dam miljoene hoeshajes van elektriciteit veurzeen en 't landj verangere in 'ne groete sjtroumexporteur in de regio. Lenj sjtroumaafwaarts, wie Egypte en Soedan, make zich zörg; de bevolking dao is aafhankelik van de reveer veur de drinkwaterveurzening.[25]
  • Midde-Oeste: Israel vèlt de Qatarese huidsjtad Doha aan. Volges Israel waore hoeggeplaatsde Hamasleje 't doelwit bie dae aanval. Die zin in Doha samegekómme óm e Amerikaans veursjtel veur vrae in Gaza te besjpraeke. Volges Hamas zin de kopsjtukke nog allemaol in laeve. Waal zouwe vief anger leje bie de aanval óm 't laeve zin gekómme, same mit 'ne Qatarese veiligheidsfunctionaris.[26]
6 of 7 september
  • Weitesjap, Nederlands Limburg: De Mestreechse taolkundege Ben Salemans störf op 69-jaorege leeftied.[27]
4 september
  • Zuud-Europa, Kóns en cultuur, Economie: D'n Italiaanse mode-óntwerper Giorgio Armani sjtörf op 91-jäörige laeftied.[28]
3 september
2 september
  • Nederlands Limburg: twee miense kómme óm 't laeve bie 'ne woningbrandj in Remunj.[30]

augustus

[brón bewèrke]
31 augustus
  • Nederlands Limburg: bie e zjwaor verkeersóngeval in Gelaen valle drie doaje.[31]
  • Natuur & milieu, Zuud- en Centraal-Azië: Bie 'nen aerdsjóddel mèt 'n krach van 6,0 op de sjaal van Richter in 't oeste van Afghanistan valle zeker 3000 doeje en 4000 gewónje.[32]
  • Natuur & milieu, Noord-Afrika: bie aerdversjuvinge in de door oorlog versjeurde Soedanese regio Darfoer valle hónderde doeje'.[33]
  • Weitesjap, Europa algemein: de ruumdesonde Juice van ESA vluug langs Venus. De zjwaortekrach van dees planeet mót häör de sjnelheid gaeve óm wiejer te vlege nao de maone van Jupiter.[34]
  • Kóns en cultuur, Centraal-Europa: 't Literatuurmuseum in Praag vènjt de origineel manuscripte truuk van Jaroslav Hašeks satirische anti-oorlogsroman De lotgevallen van de brave soldaat Švejk. 't Geit óm ein van de bekindste werke oet de Tsjechische literatuur.[35]
30 augustus
  • Nederlands Limburg: aad-zjoernalis van 't Limburgs Dagblad en sjriever Jan van Lieshout sjtörf op 86-jäörige laeftied.[36]
  • Kóns en cultuur, Nederlandj: archeologe óntdekke e Romeins legerhoofkerteer (principia) bie d'n aanlèk van 'n bösbaan tösje Katwijk en Leiden. De vónds is uniek, want de funderingsbelk die me dao gevónje haet zien redelik intak. 't Geboew ligk óngeveer op de Limes, de noordgrens van 't Romeins Riek die dwaersj door Nederlandj leep.[37]
  • Politiek, Oes-Europa: veurmalig veurzitter van 't Oekraïens parlement Andri Paroebi sjtörf bie 'n sjteetpartie, waarsjienlik 'n liquidatie. 't Motief is aevel ónbekindj.[38]
  • Politiek, economie, Zuudoes-Azië: demonstrante sjtaeke e regionaal parlementsgeboew in brandj in de Indonesische sjtad Makassar. Daobie kómme drie luuj óm 't laeve en rake vief luuj gewóndj. In Indonesië is 't al zikker ein waek ónröstig vanwaege de meujelike economische situatie in 't landj.[39]
  • Zudelik Afrika, Nederlands Limburg: veilinghoes Hessink in Baek verköp 'ne 240 kilo zjwaore meteoriet van 'n asteroïde die 4,5 miljard jaor geleje woort gevörmd en óm de zón dreijde tösje de planete Marsj en Jupiter. De sjtein sjtortde naer in de Kalahari-weuste in Namibië en woort in de koloniale tied nao Europa gehaold.[40]
  • Kóns en cultuur: De Nederlands-Limburgse sjriever, illustrator en tv-maeker Harrie Geelen sjtörf op 86-jäörige laeftied.[41]
28 augustus
  • Politiek, Midde-Oeste Ahmed al-Rahawi, de premier van de houthi's, sjtörf bie 'nen Israelische lóchaanval op de Jemenitische huidsjtad Sanaa. Ouch is meugelik nog e aantal ministers van de rebellebeweging doedgemaak bie dae aanval.[42]
  • Oes-Europa: zikker 25 luuj kómme óm 't laeve bie 'ne Róssische raket- en drone-aanval op de Oekraïense huidsjtad Kyiv.[43]
26 augustus
  • Weitesjap, Natuur & milieu, Wes-Europa: oet 'n nuuj sjtudie bliek dat 't risico dat de Golfsjtroum in de Atlantische Oceaan nao 2100 sjtèl ken valle groet is es de oetsjtoet van CO² hoeg blief. Dat zouw in gans Noordwes-Europa tot kaaj winters en druug zomers mit mislökde ougste leije.[44]
23 augustus
22 augustus
  • Wes-Afrika: 't leger van 't Wes-Afrikaanse landj Niger zaet dat 't Bakura Doro haet doedgemaak. Doro waor leijer van terreurbeweging Boko Haram en waert ónger mie in verbandj gebrach mit de óntveuring van 300 sjoelmaedjes in buurlandj Nigeria in april 2014 en diverse zelfmoordaansjlaeg in de wiej regio.[46]
  • Natuur en milieu, Nederlands Limburg: De dennepercessiepiepel (Thaumetopoea pityocampa), wovan de rópsje sjaojelik zeen weurt de minsj, weurt veur 't iers saer de neugeteende iew in Nederlandj gezeen, en wel in Limburg en Gelderlandj.[47]
  • Nederlandj, Weitesjap, kóns en cultuur: De reste van 't kestiel Wijdenes waere in 't Markermeer gevónge.[48]
21 augusrtus
  • Nederlands Limburg, natuur & milieu: op de Broensemerhei brik 'ne groeëte natuurbrandj oet. E gebeed van 7,5 hectare is in vlamme opgegange.[49]
  • Zuud-Amerika: bie 'ne aansjlaag en vuurgevechte in de Colombiaanse sjtaej Amalfi en Cali valle zeker 18 doeje. In Cali óntplofde 'ne vrachwage en in Amalfi woort 'nen helikopter denaergesjote mit 'nen drone. Bei aansjlaeg zint 't werk van 'n aafsjplitsing van FARC, 'n veurmalige communistische guerillabeweging.[50]
20 augustus
  • Zuud- en Centraal-Azië: bie e bösóngelök in 't weste van Afghanistan kómme 79 luuj óm 't laeve. De sjlachoffers zin migrante die gedeporteerd woorte oet buurlandj Iran.[51]
18 augustus
  • Politiek, Zuud-Amerika: bie de Boliviaanse parlements- en prizzedentsverkezinge verluus de regerende linkse partie Movimiento al Socialismo (MAS) hendig en kump oet op sjlechs 3 procent van de sjtömme. De centrumrechse senator Rodrigo Paz van de Christedemocratische Partie en de rechsconservatieve kandidaat Jorge Quiroga kómme op de ierste en twiede plaats mit respectievelik 32,2 en 26,9 procent van de sjtömme.[52]
16 augustus
  • Zuud-Azië, natuur & milieu: bie zjwaore raegeval in India en Pakistan valle hónderde doeje.[53]
11 augustus
  • Politiek, Zuud-Amerika: de Colombiaanse senator Miguel Uribe Turbay sjtörf op 39-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne aansjlaag aafgeloupe juni tiedes 'n campagnebiejeinkóms in de huidsjtad Bogotá. Hae sjtelde zich names de conservatieve oppositiepartiej Democratisch Centrum kandidaat veur de prizzedentsverkezinge van volgend jaor en waor oetgesjpraoke criticus van de linkse prizzedent Gustavo Petro.[54]
9 augustus
  • Economie, politiek, Midde-Oeste: Armenië en Azerbeidzjan sjlete ónger bemiddeling van de Amerikaanse prizzedent Trump vraej nao decennia conflik euver de regio Nagorno-Karabach. Wiejer sjlut Trump deals mit bei lenj op 't gebeed van energie, handel en technologie.[55]
7 augustus
6 augustus
  • Politiek, Wes-Afrika: In 't midde van Ghana crasht 'ne helikopter mit hoeggeplaatsde poliitci. Twie ministers, twie anger politici en veer bemanningsleje kómme hiebie óm 't laeve.[58]
3 augustus
  • Midde-Oeste: veur de kös van Jeme kapseis 'ne boot mit mie es 150 vlöchtelinge. Zikker 76 luuj euverlaeve dit neet.[59]
1 augustus
  • Politiek, Midde-Amerika: 't parlement van El Salvador sjtump in mit 'n gróndjwetswieziging die ónger anger ónbeperkde herverkezing van de prizzedent meugelik maak. 't Geuf zörg dat de hudige ómsjtreje prizzedent Bukele, dae bekindjsjteit óm ziene autoritaire regeersjtiel, zoe jaore of decennia aan de mach kent blieve.[60]
Hanjelingen en brón


Rifferensies

[brón bewèrke]
  1. De Limburger - Ongeluk met vrachtwagens op A73 bij Belfeld eist tweede dodelijk slachtoffer
  2. The Guardian - Moldova’s ruling pro-European party pulls ahead in pivotal election
  3. The Guardian - Iran angry as sweeping UN sanctions take effect after failure of nuclear talks
  4. Time Magazine - Russell M. Nelson, President of the Mormon Church, Dies at 101
  5. DR - Overblik: en uge med mystiske droner over Danmark
  6. NOS - Begraafplaats vol schatten gevonden uit vroege middeleeuwen in Nijmegen
  7. NOS - Live meekijken bij Romeinse onderwateropgraving in de Maas: 'Zoiets komt maar weinig voor'
  8. BBC - Trump to address UN General Assembly after France recognises Palestinian state
  9. Nu.nl - Verenigd Koninkrijk, Canada en Australië erkennen Palestijnse staat
  10. BBC - Trump to address UN General Assembly after France recognises Palestinian state
  11. Euronews - NATO's article 4 triggered amid Russian airspace violation, 'it could be big trouble' Trump says
  12. NOS - Saudi-Arabië en Pakistan sluiten militair bondgenootschap
  13. BBC - One of the lions has passed': Hollywood remembers Robert Redford as he dies aged 89
  14. WDR - Liveblog zu Kommunalwahlen: CDU bleibt stärkste Kraft, AfD legt deutlich zu
  15. Nu.nl - Zanger en acteur Gerard Cox op 85-jarige leeftijd overleden
  16. NOS - President Nepal stelt interim-premier aan, dodental protesten verder opgelopen
  17. Nu.nl - Braziliaanse oud-president Bolsonaro krijgt 27 jaar cel voor mislukte staatsgreep
  18. NOS - Nederlandse F-35's in Polen voor de tweede keer in tien dagen in actie: 'Minutenwerk'
  19. NOS - NASA vindt sterkste aanwijzingen tot nu toe voor mogelijk leven op Mars
  20. AP News - Conservative activist Charlie Kirk dies after being shot at Utah college event
  21. Haaretz - Israel Strikes Houthi Targets in Yemen, Reportedly Killing at Least 35
  22. NOS - Kamer stemt voor verbod op 'homogenezing', COC spreekt van overwinning
  23. NOS - Macron stelt Sébastien Lecornu (39) aan als nieuwe premier van Frankrijk
  24. VRT - Meer dan 70 mensen brutaal vermoord door jihadistische groepering ADF in Congo
  25. The Conversation - Ethiopia’s mega dam has taken 14 years to build: what it means for the Nile’s 11 river states and why it’s so controversial
  26. Times of Israel - Air Force dropped more than 10 bombs on Hamas HQ in Qatar during long-range mission
  27. Neerlandistiek - Overleden: Ben Salemans (1955-2025)
  28. Nu.nl - Italiaanse modeontwerper Giorgio Armani (91) overleden
  29. AD - Vijftien doden bij ongeluk met iconische kabeltram in Lissabon, ook veel gewonden
  30. De Limburger - Ook moeder (51) overleden na brand in woning aan de Plutolaan in Roermond
  31. De Limburger - Drie doden bij ernstige botsing tussen scooter en motor in Geleen; slachtoffers 15, 19 en 24 jaar oud
  32. NOS - Dodental na de aardbeving in Afghanistan loopt op tot meer dan 1400
  33. BBC - Race to find survivors after Sudan landslide kills hundreds
  34. Esa.int - Juice omgeleid naar Venus in 's werelds eerste maan-aarde flyby
  35. NOS - Manuscripten wereldberoemd Tsjechisch WO I-boek na eeuw teruggevonden
  36. De Limburger - Journalist en oorlogsboekenschrijver Jan van Lieshout overleden
  37. NOS - Resten Romeinse legerbasis ontdekt bij aanleg busbaan Zuid-Holland
  38. AD - Oud-parlementsvoorzitter Oekraïne doodgeschoten op straat in Lviv
  39. NOS - Doden bij brand die demonstranten stichtten in Indonesisch parlementsgebouw
  40. L1 - https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2978208/meteoriet-onder-limburgse-veilinghamer-1-7-miljoen-euro-getikt
  41. NOS.nl - Illustrator en kinderboekenschrijver Harrie Geelen (86) overleden
  42. New York Times - Houthis Say Prime Minister Is Killed in Israeli Attack
  43. RTL Nieuws - 25 doden in Kyiv na Russische raketaanval, bergingswerkzaamheden stoppen
  44. The Guardian - Collapse of critical Atlantic current is no longer low-likelihood, study finds
  45. NOS - Na Veldkamp stappen ook alle andere NSC-bewindslieden uit kabinet
  46. NRC - Leger Niger: leider Boko Haram gedood
  47. Nu.nl - Dennenprocessierups voor het eerst in Nederland, gaat ook voor overlast zorgen
  48. NOS.nl - Duikers vinden in Markermeer precieze locatie van middeleeuws kasteel
  49. De Limburger - Drone was goud waard bij brand Brunssummerheide en blusrobot staat in de startblokken: hoe techniek brandweer helpt bij natuurbranden
  50. VRT - Colombiaanse guerrilla schiet politiehelikopter neer met een drone, autobom ontploft in Cali
  51. BBC - Dozens of Afghan deportees from Iran killed in bus crash
  52. The Conversation - Bolivia election: voters bring two decades of leftist politics to an end
  53. Nu.nl - Zware regenval en modderstromen in Pakistan en India eisen honderden levens
  54. NRC - Colombiaanse presidentskandidaat Uribe twee maanden na aanslag overleden
  55. Nu.nl - Armenië en Azerbeidzjan beëindigen in Witte Huis conflict van bijna 40 jaar
  56. https://nos.nl/artikel/2578019-jim-lovell-97-commandant-van-apollo-13-overleden NOS - Jim Lovell (97), commandant van Apollo 13, overleden]
  57. Nu.nl - Libanese regering op hoofdlijnen akkoord met plan voor ontwapening Hezbollah
  58. VRT - Twee ministers en andere hooggeplaatste politici komen om bij helikoptercrash in Ghana
  59. Standaard - Boot met meer dan 150 vluchtelingen kapseist voor kust Jemen: dodental loopt op
  60. NOS - Parlement El Salvador plaveit weg voor onbeperkte herverkiezing president